Alkmaar

Duurzaam vernieuwen in de historische stad Alkmaar

Alkmaar is een historische stad gelegen tussen de tulpenvelden, polders en de Noordzeekust. De stad staat bekend om de kaasmarkt op het Waagplein en de prachtige oude grachten. Het is in bezit van maar liefst 3.600 monumentale en historische gebouwen en 399 rijksmonumenten. Veel middeleeuwse gebouwen worden goed onderhouden. De 500 jaar oude Grote Sint-Laurenskerk en het stadhuis (gebouwd tussen 1509 en 1520) zijn daar mooie voorbeelden van.

Net als de rest van Nederland heeft Alkmaar het doel om in 2050 aardgasvrij zijn. Op het Energy Innovation Park Alkmaar worden nieuwe duurzame technologieën ontwikkeld en getest. In Alkmaar vinden al veel duurzame energie projecten plaats, zoals een warmtenet dat is aangesloten op een biomassa gestookte energiecentrale, ook wel de huisvuilcentrale. Met deze ervaring in het achterhoofd is de gemeente ervan overtuigd dat de klimaatdoelstellingen haalbaar zijn. Zelfs met het grote aantal aanwezige historische panden.

Cijfers

31.22 km²

Oppervlakte

108,596

Bevolking

1254

Oprichting

Demonstratiegebieden

Het westelijke gebied van Alkmaar genaamd “Westrand”, is het demonstratiegebied van het project. Binnen het gebied zijn 4 deelprojecten aangewezen waar duurzame, innovatieve technologieën worden onderzocht. De gebouwen in het project worden energiepositief gemaakt. Dat wil zeggen: gebieden of gebouwen die meer duurzame energie produceren dan dat ze zelf gebruiken, geven overtollige energie aan omliggende gebouwen.

Westrand is een stedelijk woongebied bestaande uit wijken met voornamelijk rijtjeswoningen en appartementen. De wijk bestaat uit 6.050 huishoudens, 55% particuliere woningen, 28% sociale huurwoningen, 15% particuliere huurwoningen en 2% is onbekend. Er is typisch Nederlandse architectuur gebruikt. Ongeveer 90% van de woningen is gebouwd vóór 1995. Dat is voordat de wettelijke energiebesparende eisen van toepassing waren tijdens de bouw. Er zijn dus veel mogelijkheden voor energiebesparing in dit gebied. Huishoudens in Westrand hebben een veel voorkomende Nederlandse energieprofiel met hoge verbruiken in de ochtend en in de vroege avond. In de zomer is het verbruik van elektriciteit en aardgas lager dan in de winter. 

 

Bij Sportcomplex De Meent wordt een ondergrondse warmte-/koudeopslag, afgekort ‘WKO’, gebouwd. De kou uit de grond en de warmte die vrijkomen bij het maken van ijs met de ijsmachines worden opgeslagen in de WKO. De warmte en kou verwarmen en verkoelen De Meent en omliggende gebouwen. Naast dit project komen er 924 zonnepanelen op de parkeerplaats en de fietsenstalling.

Met een grote elektrische batterij wordt deze energie opgeslagen die daarna gebruikt wordt voor laadpalen. Bijvoorbeeld elektrische auto’s kunnen daaraan opladen. Dat wordt met een slim systeem geregeld. Dichtbij De Meent wordt een fietspad met Solar Road aangelegd. De opgewekte energie daarvan wordt ’s avonds gebruikt voor lantaarnpalen. 

 

Bloemwijk wordt een gehele nieuwe duurzame wijk met ongeveer 190 nieuwe appartementen en rijtjeswoningen. Ongeveer 55 woningen daarvan worden binnen het POCITYF project energiepositief opgeleverd. De woningen worden voorzien van innovatieve technologieën zoals: hoogwaardige circulaire isolatie, driedubbel glas, zonnepanelen waarvan sommige met elektrische batterij, warmtepompen en een warmte-/koudenet tussen woningen met ondergrondse warmte-/koudeopslag (WKO). 

 

GasFreeWorks, een expertisecentrum van Duurzaam Bouwloket om inwoners te informeren en adviseren op het gebied van energiebesparing en duurzaam wonen. Alkmaarders die van plan zijn om te renoveren of verbouwen ontvangen advies over isolatie, technische installaties en de laatste eisen vanuit de Nederlandse wetgeving (bouwbesluit). 

Het gebouw is tegelijkertijd het nieuwe kantoor van Duurzaam Bouwloket dat voorzien is van vele nieuwe technologieën. PVT-panelen is daar een van, de panelen genereren elektriciteit én warmte van de zon. Er komt ook energieopslag en een V2G-laadstation voor elektrische auto’s. Dit gebouw wordt aangesloten op het restwarmte bronnet van Sportcomplex De Meent.

 

Op een flatgebouw aan de van der Veldelaan met 130 appartementen komt een Powernest: een speciale windturbine op het dak die in combinatie met zonnepanelen elektriciteit opwekt. Ook wordt de flat voorzien van verticale zonnepanelen in de gevel en duurzame circulaire dakisolatie. Een buur-appartementencomplex wordt binnen het POCITYF-project aangesloten op het warmtenet van de biomassa energiecentrale van huisvuilcentrale.

Oplossingen

> All Solutions

Energie positieve gebouwen en omgevingen, afvalstromen en circulaire economie

Energie positieve gebouwen

  • Isolatie dat bestaat uit circulaire materialen zoals vlas, hennep, hergebruikt beton, driedubbel glas met een lage zonnetoetredingsfactor (ZTA-waarde). In kozijnen worden speciale kierdichtingen gebruikt om koude lucht te verminderen.
  • (collectieve) zonnepanelen;
  • Innovatieve thermo-akoestische warmtepompen, zowel booster als onderdeel van een geïntegreerd hybride verwarmings- / koelsysteem;
  • Meerdere kleinere warmtepompen in cascade-opstelling, gecombineerde PVT-panelen (ook wel hybride panelen), thermische energieopslag met een aquifer (warmte-/koudeopslag) en een warmtepomp om een geïntegreerd verwarming-/koelsysteem te maken;
  • Fase Transformatie Materiaal (PCM). PCM-elementen zitten in een gebouw en slaan de warmte binnen het gebouw op vanaf 23 graden. Bij een temperatuur lager dan 23 graden komt de warmte weer vrij. Dat leidt tot een stabieler binnenklimaat
  • Energiebeheersystemen in woningen en gebouwen (HEMS/BEMS). Het gaat om slimme systemen die automatisch de daaropaangesloten duurzame energie-installaties meten, controleren en aansturen. Het systeem is zelflerend, zo wordt de aansturing steeds slimmer. De systemen hebben als doel om zo weinig mogelijk energie te verbruiken. De verwarmingskosten verlagen ongeveer met 10- 15%.

Energie positieve gebieden

  • Warmte-/koudeopslag in de grond door middel van een aquifer. Hiermee worden schommelingen in warmte- en koudevraag van gebouwen opgevangen. Ook dient een aquifer als bron voor een warmtepomp;
  • Warmtenetaansluiting in een gerenoveerd appartementencomplex. De warmte komt uit de huisvuilcentralen, een biomassa gevoede energie centrale.

Afvalstromen die interactie en hergebruik bevorderen

  • Omgekeerde afval inzameling. Afval wordt bij inwoners thuis gescheiden en daarna ingezameld. Zo wordt de recycling graad verhoogd.
  • Materiaalpaspoort. Tijdens de bouw wordt nauwkeurig gedocumenteerd welke bouwmaterialen er worden toegepast, zodat deze aan het einde van de levensduur van het gebouw weer kunnen worden hergebruikt. Ook worden tijdens sloopwerkzaamheden bouwmaterialen (indien mogelijk) hergebruikt voor behoud van natuurlijke grondstoffen

Peer-to-Peer (P2P)-energiebeheer en opslag oplossingen voor net

Flexibel en duurzaam (elektriciteit) netwerk met innovatieve oplossingen voor opslag

  • Een City Energy Management Systeem (CEMS) geeft via een centraal platform bij de gemeente Alkmaar inzicht in de monitoring gegevens van de gebouwen aan de inwoners;
  • Peer-to-Peer (P2P) is een gedecentraliseerd energieplatform waarbij de kopers en de verkopers van energie rechtstreeks met elkaar handelen, zonder tussenkomst van een derde partij;
  • Reflex is een softwareoplossing om de toekomstige flexibele vraag en aanbod optimaal op elkaar te kunnen afstemmen. Er is in de toekomst een sterke toename in het aanbod van lokale duurzame energiebronnen. Het huidige elektriciteitsnet heeft een beperkte capaciteit waardoor dit net overbelast zou kunnen raken.
  • Duurzame lithium-ion batterijen. De elektriciteit afkomstig van de zonnepanelen of andere duurzame energiebronnen wordt tijdelijk opgeslagen in een batterij.
  • Een virtuele energiecentrale (VPP) zijn meerdere energieopwekkende apparaten die digitaal met elkaar zijn verbonden om samen als energiecentrale te functioneren. Ze worden bestuurd door een besturingsalgoritme, in dit geval Reflex.
  • Bij lantaarnpalen die worden gevoed door een gelijkstroom (DC) net kan de bekabeling veel dunner worden uitgevoerd, waardoor veel minder koper materiaal nodig is. Daarnaast biedt een DC net voordelen op het gebied van veiligheid, onderhoud en storingen.
  • Brandstofcel. Waterstof kan in grote volumes voor een langere periode worden opgeslagen. Door middel van een brandstofcel wordt de opgeslagen energie in waterstof omgezet in elektriciteit en water.

Flexibele en duurzame collectieve verwarming en koeling met innovatieve warmte-/koudeopslag oplossingen

  • Lage temperatuur bronnennet/restwarmte net waarbij warmte of koude getransporteerd wordt naar omliggende gebouwen.
  • Innovatieve hydraulische scheiding bij de afnemers in een collectief warmtenet. Energie verliezende warmtetransportstations zijn hierdoor niet langer nodig.
  • HEAT Matcher is simulatieprogramma voor een real-time matchingsoplossing voor complexe verwarmings- en koelsystemen met meerdere afnemers en/of producenten. Het bepaalt de optimale balans tussen productie en verbruik van warmte en kou en geeft onder andere inzicht in de kosten.
  • Heat Island concept is het geheel van alle innovatieve apparaten die warmte opwekken in een gebouw, zoals PVT panelen en warmtepompen. HEAT Matcher wordt gebruikt om het systeem te optimaliseren.

E-mobiliteit gekoppeld aan een slim netwerk en stedelijke ontwikkeling

Slimme V2G oplaadmogelijkheden voor elektrische auto’s

  • V2G is een technologie waarbij de accu in een elektrische auto wordt gebruikt om duurzaam geproduceerde elektriciteit in op te slaan. Het kan ook worden gebruikt om elektriciteit terug te leveren. Hierdoor is er veel meer tijdelijke opslag van lokaal opgewekte duurzame elektriciteit mogelijk.
  • Intelligente en optimale controle algoritmes zijn nodig om piekvraag en piekaanbod van zonne-energie op elkaar af te stemmen wanneer de accu’s in auto’s of bussen worden gebruikt om elektriciteit tijdelijk op te slaan.
  • Slim opladen met zonne-energie in combinatie met V2G en de elektrische accu’s in de auto’s.
  • Laadpaal met geïntegreerde lantaarnpaal voor elektrische auto’s en elektrische bootjes.

E-mobiliteitsdiensten voor inwoners en overige technologieën voor elektrische auto’s

  • Delen van een elektrische auto door de bewoners onderling waardoor er minder parkeerplekken nodig zijn en er meer ruimte is voor een groene wijk zonder uitstoot;
  • Zware transportwagens op waterstof, zoals een vuilniswagen die rijdt op waterstof;
  • Solar Road, een fietspad dat is voorzien van geïntegreerde zonnepanelen waarbij de zonne-energie wordt gebruikt voor verlichting van het fietspad als het donker is.

Inwoners betrekken

  • Een innovatieve methode (TIPPING) wordt toegepast om inwoners, afnemers en andere belanghebbenden in een gezamenlijk netwerk van vertegenwoordigers in een vroeg stadium te betrekken gedurende het gehele project. Door samen te werken met deze vertegenwoordigers versnelt het project. Zij helpen ook de rest van de inwoners de innovatieve technologieën te begrijpen om daarmee het draagvlak te vergroten en er op de juiste manier gebruik van te maken. Het netwerk met de vertegenwoordigers bestaat uit: (1) Gebruikers die interesse hebben in techniek en doe-het-zelf-projecten. Zij helpen anderen met bijvoorbeeld slimme ICT-toepassingen en energiebeheerssystemen in huis. (2) Gebruikers die goed kunnen communiceren en motiveren op het gebied van duurzaamheid. Zij organiseren extra buurt- of straatgroepsbijeenkomsten. (3) Gebruikers die natuurlijke, informele leiders zijn. Zij houden zicht op de installatie, gebruik, kosten en service van de nieuwe systemen. De leiders bepalen de agenda en discussiepunten met het management van de pilots in Alkmaar. TNO zal zich richten op de betrokkenheid van de inwoners. Samenwerking met bedrijven binnen het project verhoogt de betrokkenheid van inwoners en andere belanghebbenden.
  • Een kleine stadslab (InnoFest) – gemaakt om jongeren en studenten te betrekken en vorm te geven aan de toekomst van Alkmaar. Zij hebben een eigen rol in de lokale ontwikkeling.

Neem contact op met het Alkmaarse team

Discover all the cities

Alkmaar

Évora

Bari
Celje
Granada
Hvidovre
Ioannina
Újpest